राज्यले बिर्सिएको अपर कर्णालीमा मुख्यमन्त्री शाहीको बाक्लिँदो पाइला

हेमन्त केसी
सुर्खेत , ६ मंसिर ः कुनै समय राज्यका नेता र उच्चपदस्थ कर्मचारी पुग्नु नै दुर्गम साविकको कर्णालीका नागरिकका लागि ठूलो कुरा हुन्थ्यो। त्यहाँका बस्तीमा विकासका कुरा धेरै सुनिन्थे, तर राज्यको नेतृत्वको उपस्थिति कमै देखिन्थ्यो। गाउँमा नेता आउँदा पनि नागरिकका मनमा एउटा प्रश्न हुन्थ्यो—हाम्रा दुःख र समस्या सुनिदिन को आउला ? कतिपय भ्रमण औपचारिकता पूरा गरेर फर्किनेमा सीमित हुने गरेको स्थानीयको अनुभव छ।

तर अहिले त्यही साविकको कर्णालीका बस्तीमा प्रदेशका मुख्यमन्त्री मंगलबहादुर शाहीको उपस्थिति बाक्लिन थालेको छ। ठूला सभा, सरकारी बैठक र औपचारिक कार्यक्रम मात्र होइन, गाउँका विद्यालय, स्थानीय तहका साना कार्यक्रम र नागरिकले निमन्त्रणा गरेका सामान्य समारोहमा समेत उनी पुग्न थालेका छन्। उनका लागि कुनै कार्यक्रम सानो वा ठूलोभन्दा पनि दुर्गम बस्तीका नागरिकसँग भेट्ने र उनीहरूका कुरा सुन्ने अवसर महत्त्वपूर्ण देखिन थालेको छ।

मुख्यमन्त्री बनेपछि शाहीले साविकको कर्णालीका विभिन्न जिल्लामा पुगेर स्थानीय कार्यक्रमहरूमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। हुम्लामा मात्रै उनी तीनपटक पुगिसकेका छन्। मुगुमा पनि उनको चासो र उपस्थिति देखिँदै आएको छ। केही दिनअघि उनी हुम्लाको अदानचुली गाउँपालिका–३ श्रीनगरस्थित आफूले अध्ययन गरेको विद्यालय पुगे। त्यहाँ आफूलाई पढाएका शिक्षक गोरख बोगटीसँग (हाल एमालेका नेता) भेट गरे। कुनै समय विद्यार्थी बनेर अक्षर चिनेको विद्यालयमा प्रदेशको नेतृत्व सम्हालेपछि फर्किनु उनका लागि व्यक्तिगत स्मृति मात्र थिएन, दुर्गम गाउँ र त्यहाँको शिक्षासँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्धको पुनःस्मरण पनि थियो।

त्यसपछि उनी हुम्लाकै ताजाकोट गाउँपालिका पुगे। शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको ‘गाउँपालिका अध्यक्ष अतिरिक्त क्रियाकलाप सप्ताह कार्यक्रम–२०८३’ को उद्घाटन गरे। राजधानी वा प्रदेशका ठूला सहरमा आयोजना हुने कार्यक्रममा मात्र मुख्यमन्त्रीको उपस्थिति खोजिने परम्पराभन्दा बाहिर निस्केर गाउँको विद्यालयसम्म पुग्नुले दुर्गम क्षेत्रका नागरिकलाई आफ्नो गाउँ पनि सरकारको नजरमा परेको अनुभूति दिलाएको छ । केही दिन अगाडी मुगुको दुर्गम मुगुम कार्मरोङमा अस्पताल उदघाटन गर्न समेत पुगे । त्यहाँ रहेको सडकलाई काम गर्न दबाब समेत दिए । रारामा अहिले कार्यक्रमहरु बाक्लिदै गएका छन् ।
जहाँ राज्यको उपस्थिति दुर्लभ थियो, त्यहाँ नेतृत्वको पाइला
साविकको कर्णालीका लागि दुर्गमता केवल भौगोलिक अवस्था मात्र होइन, लामो समयदेखि भोग्दै आएको राज्यको पहुँच र अवसरको दूरी पनि हो। हिमालका काखमा बसेका गाउँका नागरिकले सडक, स्वास्थ्य, शिक्षा, सञ्चार र खाद्यान्नका लागि वर्षौँदेखि संघर्ष गर्दै आएका छन्। आफ्ना समस्या सुनाउन सदरमुकाम वा प्रदेश राजधानी धाउनुपर्ने बाध्यता उनीहरूका लागि सामान्यजस्तै बनेको छ।
विगतमा नेता तथा उच्चपदस्थ कर्मचारीको भ्रमण पनि निकै कम हुने गरेको स्थानीयको अनुभव छ। भ्रमण हुँदा पनि कतिपय अवस्थामा औपचारिक कार्यक्रम, अनुगमन र भत्ता–सुविधासँग जोडिएको यात्राका रूपमा मात्रै बुझिने गरेको गुनासो सुनिन्छ। गाउँका नागरिकका पीडा सुन्ने, उनीहरूसँग समय बिताउने र साना समस्यालाई समेत महत्त्व दिने अभ्यास कम देखिएको उनीहरूको भनाइ छ।
यस्तो पृष्ठभूमिमा मुख्यमन्त्री शाहीले स्थानीय तह र विद्यालयका निमन्त्रणासमेत स्वीकार गरेर दुर्गम बस्ती पुग्नुलाई नागरिकले फरक ढंगले हेर्न थालेका छन्। गाउँका मानिसका लागि मुख्यमन्त्री आउनु भनेको केवल एउटा सरकारी गाडी गाउँमा प्रवेश गर्नु होइन; आफू बसेको भूगोल, आफ्नो दुःख र आफ्ना अपेक्षाले प्रदेशको नेतृत्वसम्म पुग्ने एउटा अवसर पनि हो।
कहिलेकाहीँ विकासको सुरुवात ठूलो बजेटबाट मात्र हुँदैन। नागरिकको कुरा सुन्ने, उनीहरूको पीडा बुझ्ने र आफूहरू पनि राज्यका लागि महत्त्वपूर्ण छौँ भन्ने अनुभूति दिलाउने उपस्थितिबाट पनि विश्वासको जग बस्न सक्छ।
आफ्नै विद्यालय फर्किएका मुख्यमन्त्री
मुख्यमन्त्री शाहीको हुम्ला भ्रमणमध्ये अदानचुलीको श्रीनगरस्थित आफूले अध्ययन गरेको विद्यालयको भ्रमण भावनात्मक रूपमा पनि अर्थपूर्ण देखिन्छ। जीवनको सुरुवाती समय बिताएको विद्यालयमा फर्किनु, आफूलाई पढाउने पुराना शिक्षकसँग भेट्नु र त्यहाँका विद्यार्थीबीच उभिनुले नेतृत्वको व्यक्तिगत विगतलाई वर्तमान जिम्मेवारीसँग जोडेको छ।
कुनै समय त्यही विद्यालयमा बसेर भविष्यको सपना देख्ने विद्यार्थी आज प्रदेशको नेतृत्वमा पुगेको छ। तर उनी पढेको गाउँ र विद्यालयका आवश्यकता अझै बाँकी छन्। यही वास्तविकताले एउटा प्रश्न पनि उठाउँछ—दुर्गम गाउँका विद्यालयमा अध्ययन गर्ने आजका बालबालिकाले पनि आफूले देखेका सपना पूरा गर्न समान अवसर पाउने वातावरण कहिले बन्छ ?
ताजाकोटमा आयोजित अतिरिक्त क्रियाकलाप सप्ताहको उद्घाटन पनि यही प्रश्नसँग जोडिन्छ। विद्यार्थीको प्रतिभा, सिर्जनशीलता र आत्मविश्वास बढाउन यस्ता कार्यक्रम आवश्यक छन्। तर त्यसका लागि विद्यालयमा पर्याप्त शिक्षक, गुणस्तरीय पठनपाठन, खेलमैदान, शैक्षिक सामग्री र आवश्यक पूर्वाधार पनि चाहिन्छ। मुख्यमन्त्रीको उपस्थितिले यी विषयलाई सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
प्रतिनिधित्वसँगै अपेक्षाको भार
वर्तमान प्रदेश सरकारमा साविकको कर्णालीका जिल्लाबाट पनि उल्लेखनीय प्रतिनिधित्व छ। मुख्यमन्त्री शाही र सामाजिक विकासमन्त्री जीतबहादुर मल्ल मुगुका हुन् भने हुम्ला र जुम्लाबाट पनि मन्त्रिपरिषद्मा प्रतिनिधित्व छ। यसले लामो समयसम्म राज्यको मूल प्रवाहबाट टाढा रहेको भूगोलको आवाज सरकारभित्र पुग्ने अवसर दिएको छ।
तर दुर्गम भूगोलबाट नेतृत्वमा पुग्नु मात्रै त्यहाँका नागरिकका सबै समस्या समाधान हुनु होइन। बरु त्यहाँबाट उठेका अपेक्षा र जिम्मेवारी अझ बढी हुन्छन्। नागरिकले मुख्यमन्त्रीलाई आफ्नो गाउँमा देख्दा सडक बन्ने, स्वास्थ्य सेवा सहज हुने, विद्यालय सुध्रिने र वर्षौँदेखि रोकिएका विकासका काम अघि बढ्ने आशा राख्छन्।
त्यसैले साविकको कर्णालीमा मुख्यमन्त्रीको बाक्लिँदो उपस्थितिलाई भ्रमणको संख्यामा मात्र सीमित गरेर हेर्न नमिल्ने नागरिक अगुवा मोहन मल्लले बताए । ती भ्रमणमा सुनिएका गुनासा कति सम्बोधन भए, गाउँका आवश्यकता कति बजेट र योजनामा समेटिए र नागरिकको जीवनमा कस्तो परिवर्तन आयो भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुने तर्क मल्लको रहेको छ ।
उपस्थितिले जगाएको आशा, परिणामको प्रतीक्षा
साविकको कर्णालीका नागरिकलाई सधैँ ठूलो आश्वासन चाहिएको छैन। उनीहरूलाई आफ्नो गाउँसम्म पुग्ने सडक, बिरामी पर्दा समयमै उपचार, बालबालिकाले पाउने गुणस्तरीय शिक्षा, सञ्चारको सुविधा र सहज खाद्यान्न आपूर्ति चाहिएको छ। उनीहरूका लागि सरकार टाढाको सिंहदरबार वा प्रदेश राजधानीमा मात्र होइन, आफ्नै गाउँमा आइपुग्ने अनुभूति महत्वपूर्ण रहेको हुम्ला अदानचुलीमा डिल्ली विकले बताए ।
मुख्यमन्त्री शाहीले साना–ठूला निमन्त्रणा स्वीकार गरेर गाउँ पुग्ने अभ्यासलाई निरन्तरता दिनु नागरिकसँगको सम्बन्ध विस्तार गर्ने एउटा माध्यम बनेको उनको बुझाई रहेको छ । तर अब त्यो उपस्थितिलाई नागरिकका समस्याको समाधानसँग जोड्नुपर्नेछ। दुर्गम बस्तीमा पुगेर सुनिएका आवाज योजना, बजेट र कार्यान्वयनमा रूपान्तरण हुन सके मात्र भ्रमणले स्थायी अर्थ पाउनेछ।
कुनै समय नेता आउने बाटो हेरेर बस्ने साविकको कर्णालीका गाउँमा अहिले मुख्यमन्त्री आफैँ पुगिरहेका छन्। यो उपस्थितिले नागरिकको मनमा आशा जगाएको छ। अब उनीहरूको प्रतीक्षा एउटा अर्को भ्रमणको मात्र होइन—आफ्नो गाउँमा परिवर्तन देखिने दिनको हो।








